હોમોસિસ્ટીન શું છે? ઉચ્ચ હોમોસિસ્ટીનના કારણો, લક્ષણો અને ઉપચાર.

હોમોસિસ્ટીન (Homocysteine) એ એક પ્રકારનું એમિનો એસિડ છે જે શરીરમાં કુદરતી રીતે બને છે. તે મેથિઓનાઇન (Methionine) ના ચયાપચય દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે. સામાન્ય રીતે શરીરમાં તેનું સ્તર ઓછું જ રહે છે, કારણ કે વિટામિન B6, B12 અને ફોલિક એસિડ (ફોલેટ) તેને તોડીને શરીર માટે ઉપયોગી પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

પરંતુ જો હોમોસિસ્ટીન નું સ્તર વધી જાય તો તે હાયપરહોમોસિસ્ટીનેમિયા(Hyperhomocysteinemia) કહેવાય છે, જે હૃદયરોગ, સ્ટ્રોક અને રક્તવાહિનીઓની સમસ્યાઓનું મોટું જોખમ વધારે છે.

હોમોસિસ્ટીનનું સામાન્ય સ્તર કેટલું હોવું જોઈએ?

- સામાન્ય શ્રેણી: 5 થી 15 µmol/L (માઈક્રોમોલ પ્રતિ લીટર)

- 15 થી વધુ: ઉચ્ચ સ્તર (જોખમ વધે છે)

- 30 થી વધુ: મધ્યમ થી ગંભીર

ભારતમાં ઘણા લોકોમાં આ સ્તર ઊંચું જોવા મળે છે, ખાસ કરીને વિટામિન Bની ઉણપને કારણે.

હોમોસિસ્ટીન વધવાના મુખ્ય કારણો

1. વિટામિન B6, B12 અને ફોલિક એસિડની ઉણપ – સૌથી સામાન્ય કારણ

2. શાકાહારી આહારમાં B12 ઓછું મળવું

3. આનુવંશિક સમસ્યા(MTHFR જીનની વિકૃતિ)

4. કિડની રોગ, થાઇરોઇડ સમસ્યા અથવા ડાયાબિટીસ

5. ધૂમ્રપાન, વધુ કોફી/ચા અથવા આલ્કોહોલ

6. મેટફોર્મિન જેવી દવાઓનું લાંબા સમય સુધી સેવન

ઉચ્ચ હોમોસિસ્ટીનના લક્ષણો

ઘણી વખત કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી, પરંતુ આ સંકેતો હોઈ શકે છે:

- વારંવાર થાક અને નબળાઈ

- એનિમિયા (લોહીની કમી)

- યાદશક્તિમાં ઘટાડો અથવા મગજની ઝાંખપ

- હાથ-પગમાં સુન્નતા અથવા ઝણઝણાટ

- માઈગ્રેનના વારંવાર દુખાવા

- હૃદયની ધડકારા વધવી અથવા ચિંતા

જો આ લક્ષણો હોય તો હોમોસિસ્ટીન ટેસ્ટ કરાવવો જરૂરી છે.

હોમોસિસ્ટીન વધવાના જોખમો

- હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ 2-3 ગણું વધે છે

- રક્તવાહિનીઓની અંદરના અસ્તરને નુકસાન

- લોહી ગંઠાઈ જવાની સમસ્યા

- ઓસ્ટીઓપોરોસિસ અને હાડકાંની કમજોરી

- ગર્ભાવસ્થામાં બાળકને ન્યુરલ ટ્યુબ ડિફેક્ટ

હોમોસિસ્ટીનને કેવી રીતે ઘટાડવું? (ઉપચાર અને નિવારણ)

1. વિટામિન સપ્લિમેન્ટ્સ – ડોક્ટરની સલાહ મુજબ B6, B12 અને ફોલિક એસિડ લેવા

2. આહારમાં ફેરફાર

   - પાલક, બ્રોકોલી, શાકભાજી (ફોલેટ માટે)

   - દૂધ, દહીં, અંડા, માછલી (B12 માટે)

   - બદામ, કેળા, ચિકન (B6 માટે)

3. નિયમિત વ્યાયામ અને વજન નિયંત્રણ

4. ધૂમ્રપાન અને આલ્કોહોલ છોડવું

5. નિયમિત તપાસ – ખાસ કરીને 40 વર્ષથી ઉપરના લોકોએ

નોંધ: હોમોસિસ્ટીન ટેસ્ટ સરળ લોહીની તપાસ છે. જો તમને હૃદયની સમસ્યા, ડાયાબિટીસ કે વિટામિનની ઉણપનો ઇતિહાસ હોય તો ડોક્ટર પાસે તપાસ કરાવો.

સારાંશમાં – હોમોસિસ્ટીન એ "સાયલન્ટ કિલર" જેવું છે. સમયસર તેનું નિયંત્રણ કરવાથી હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોક જેવી ગંભીર બીમારીઓથી બચી શકાય છે. તમારા આહાર અને જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપો અને જરૂર પડે તો ટેસ્ટ કરાવો!

જો તમને આ લેખ ઉપયોગી લાગ્યો હોય તો શેર કરો અને તમારા પ્રશ્નો કોમેન્ટમાં પૂછો. સ્વસ્થ રહો, સુરક્ષિત રહો! ❤️